اخبار نجومی سراسر دنیا

میدان مغناطیسی سیاهچاله کهکشان M87 رصد شد!

* تصویربرداری از سیاهچاله

سیاهچاله ها اجرامی هستند که به خاطر گرانش بسیار شدیدی که دارند، اجازه ی فرار اجرامی که فراتر از افق رویداد آن ها بروند را نمی دهند. حتی نور اگر فراتر از افق رویداد رود، راه بازگشتی نخواهد داشت. بنابراین تصویربرداری از آن کار بسیار مشکلی است. این بار میدان مغناطیسی سیاهچاله به نمایش در آمد.

در ۱۰ آوریل سال ۲۰۱۹، تلسکوپ رادیویی افق رویداد توانست از دیسک داغ و درخشان اطراف سیاهچاله ی کهکشان M87 تصویربرداری کند. تلسکوپ افق رویداد از هشت تلسکوپ رادیویی در سرتاسر زمین تشکیل شده است تا بتواند مانند یک تلسکوپ بسیار بزرگ -به اندازه زمین- فضای اطراف سیاهچاله های غول پیکر و پرجرم را رصد کند. این تلشکوپ ها از آمریکا تا مکزیک و شیلی و قطب جنوب کشیده شده اند.

 

سیاهچاله M87

اولین تصویر از سیاهچاله M87 که توسط تلسکوپ افق رویداد رصد شد.

 

* خطوط میدان مغناطیسی سیاهچاله

به دنبال انتشار این عکس، دانشمندان در پی دست یافتن به تصاویر جدیدتر و با جزئیات بیشتر از سیاهچاله بودند. تقریبا بعد از دو سال تصویری از سیاهچاله مرکزی کهکشان M87 منتشر شد که نحوه ی رفتار میدان مغناطیسی را در نزدیک سیاهچاله مشخص می کند. این نمای جدید از سیاهچاله نشان می دهد که امواج نور قطبیده چگونه به نظر می رسند.

امواج عرضی (مانند نور) خاصیتی به نام قطبش دارند که جهت هندسی نوسانات را مشخص می کند. یک موج الکترومغناطیسی از یک میدان الکتریکی نوسانی و یک میدان مغناطیسی که عمود بر هم هستند، تشکیل شده اند. در واقع قطبش امواج الکترومغناطیسی به جهت میدان الکتریکی اشاره دارد. ارتعاشات در نور قطبیده در یک صفحه اتفاق می افتد. در حالیکه در امواج غیرقطبیده در بیش از یک صفحه در حال ارتعاش هستند.

در تصویر سیاهچاله امواج نور قطبیده در مقایسه با نور غیرقطبیده، جهت و روشنایی متفاوتی دارند. مانند نحوه قطبش نور در بعضی از عینک های آفتابی، نور هنگام انتشار در مناطق گرم و مغناطیسی فضا نیز قطبیده می شود. از جایی که قطبش به معنای حضور میدان مغناطیسی است، این تصویر مشخص می کند که حلقه سیاهچاله مغناطیسی شده است.

این مشاهدات تنها اطلاعاتی از میدان مغناطیسی لبه سیاهچاله را به ما نشان نمی دهد، بلکه نشان میدهد که گازهای آن جا بسیار مغناطیسی شده است. یافته اصلی این است که میدان مغناطیسی همانطور که انتظار میرود در نزدیک سیاهچاله هستند و البته به نظر می رسد که بسیار قوی هستند. نتایج به ما نشان میدهد که میدان های مغناطیسی می توانند گاز را به اطراف فشار داده و در برابر کشش مقاومت کنند. نتیجه جالب است و سرنخی است برای چگونگی تغذیه سیاهچاله از گازهای اطرافش و رشد آن.

سیاهچاله ابر پرجرم کهکشان M87

نمایی از سیاهچاله ابرجرم M87 در نور قطبی

 

* پرتاب جت های رادیویی قدرتمند

این اولین بار است که دانشمندان توانسته اند قطبش را در لبه سیاهچاله اندازه گیری کنند. این تصویر نه تنها بسیار زیبا و تماشایی است، بلکه اطلاعات جدیدی درباره پرتاب جت های رادیویی قدرتمند از سیاهچاله را به ما می دهد.

هماهنگ کننده تیم تلسکوپ افق رویداد، ایوان ماریتی ویدال، در گفت و گو با سایت SPACE بیان کرد: “رادیو تلسکوپ های افق رویداد مجهز به گیرنده هایی هستند که سیگنال ها را در نور قطبی ضبط می کنند”. در واقع مشاهده سیاهچاله M87 از طریق نور قطبیده شده، به ما کمک می کند تا افق رویداد را بهتر ببینیم. همچنین می توانیم دیسک داغ اطراف سیاهچاله را بهتر درک کنیم. این که چگونه این سیاهچاله جت هایی را پرتاب می کند که از کهکشان میزبان بزرگ تر است، یک معما باقی مانده است. ستاره شناسان تا مدت ها گمان میکردند که میدان مغناطسی گازهای داغ اطراف سیاهچاله نقش مهمی در پرتاب جت ها دارند. این تصویر قطبیده به ما درباره ی قدرت و ساختار میدان های نزدیک سیاهچاله، جایی که جت ها پرتاب می شوند، اطلاعات بیشتری می دهد.

 

جت ها کهکشان M87

تصویر بالا جت های موجود در کهکشان M87 را در نور قطبی نشان میدهد. این تصویر ساختار میدان مغناطیسی را در امتداد جت نشان می دهد.

 

این اثر ۲۴ مارس در دو مقاله در The Astrophysical Journal Letters توسط همکاری تلسکوپ افق رویداد منتشر شده است. بیش از ۳۰۰ محقق از سازمان های سراسر جهان درگیر این مقاله شده اند.

مقالات منتشر شده را می توانید در زیر بخوانید:

مقاله ۱

مقاله ۲

 

* منابع

سایت Space

سایت NASA

سایت ویکی پدیا

نابودی یک رویا، دنباله دار اطلس متلاشی شد!

دنباله دار چیست؟

دنباله دار ها اجرام کوچک و یخی در منظومه ی شمسی هستند. آن ها از گازهای منجمد، سنگ و گرد و غبار تشکیل شده اند. هر دنباله دار از سه بخش هسته، گیسو و دم تشکیل می شود. هنگامی که یک دنباله دار به خورشید نزدیک می شود، گازهای منجمد موجود در هسته ی آن تبخیر می شوند و باعث به وجود آمدن ابری در اطراف دنباله دار می شود که به آن گیسو (گازی) می گویند. دم دنباله دار نیز متشکل از ذرات گرد و غبار رانده شده از گیسو توسط فشار ناشی از تابش خورشید است ( دم گرد و غباری). البته نوع دیگری از گیسو و دم نیز وجود دارد که به گیسوی گرد و غباری و دم یونی معروف هستند. دنباله دار اطلس جدیدترین کشف ستاره شناسان است که به بررسی آن می پردازیم.

کشف دنباله دار اطلس

در دسامبر ۲۰۱۹ دنباله داری درهاوایی دیده شد. در آن تاریخ درخشندگی این دنباله دار بسیار کم بود و فقط توسط تلسکوپ می شد. این دنباله دار را در صورت فلکی خرس بزرگ مشاهده کرد. این دنباله دار، دنباله دار اطلس ( با نام رسمی C/2019 Y4) نامیده شد.

بیشتر شدن درخشندگی این دنباله دار از ماه فوریه سال ۲۰۲۰ آغاز شد و تا پایان ماه مارس تقریبا درخشندگی آن ۴۰۰۰ برابر شد. ویژگی دنباله دار ها این است که وقتی به یک ستاره مانند خورشید نزدیک می شوند درخشندگی آن ها بسیار زیاد می شود. زمانی که دنباله دار اطلس برای اولین بار مشاهده شد ۴۰۰ میلیون کیلومتر از خورشید فاصله داشت و قرار بود در اواخر ماه مه به نزدیک ترین فاصله ی خود از خورشید برسد. یعنی تنها ۳۷٫۸ میلیون کیلومتر فاصله تا خورشید.

متاسفانه دنباله دار ها اجرام غیرقابل پیش بینی هستند. در ابتدا درخشندگی دنباله دار اطلس با سرعت زیادی افزایش می یافت و ستاره شناسان به این امید بودند که این افزایش درخشندگی تا پایان ماه مه ادامه یابد تا  یک شی بی نظیر و با درخشندگی مانند درخشندگی ناهید در آسمان شب های بهاری مان داشته باشیم.

امیدی که به نا امیدی پیوست!

اما رفتار دنباله دار اطلس خیلی زود این امید را نا امید کرد. از حدود یک ماه پیش درخشندگی دنباله دار اطلس شروع به کم شدن کرد تا اینکه مدتی پیش جیانلوکا مسی، بنیانگذار و مدیر پروژه تلسکوپ مجازی در ایتالیا، اعلام کرد که هسته ی این دنباله دار متلاشی و قطعه قطعه شده و او خود سه یا چهار قطعه از آن را مشاهده کرده است.

چنین فروپاشی برای دنباله دار ها دور از انتظار نیست. اطلس نیزبیشتر زندگی خود را در اعماق سرد و دور از خورشید منظومه ی شمسی گذرانده است. اکنون که به خورشید نزدیک تر شده بود این امکان برایش وجود داشت. در واقع اطلس ممکن است بقایای دنباله دار دیگری باشد که قبلا آن هم متلاشی شده است. جان بورتل، کارشناس دنباله دارها، بیان کرده است که ممکن است اطلس بقایای دنباله دار معروف سال ۱۸۴۴ ( با نام رسمی C / 1844 Y1) باشد.

 

دنباله دار اظلس پس از فروپاشی

عکس گرفته شده از دنباله دار اطلس پس از فروپاشی است.

اعتبار و کپی رایت عکس: میلن مینف (موسسه نجوم بلغارستان و NAO روزژن) ، ولیمیر پوپوف ، امیل ایوانف (رصدخانه ایریدا)

 

گذشته و پیشینه ی اطلس هرچه که باشد، آینده ی آن رویای ما را محقق نمی کند. اما دنباله دار بزرگ بعدی جایی در آسمان در حال پرواز است و ما امید داریم که هر چه زودتر روشنایی اش آسمان تاریک شب هایمان را روشن کند.

منابع:

http://Www.space.com

http://Www.Nasa.gov

کشف داغ ترین و بزرگ ترین ستاره دوتایی به نام VFTS 352

داغ ترین و بزرگ ترین ستاره دوتایی به نام VFTS 352 که تا کنون پیدا شده است.این ستاره دوتایی در سحابی تارانتولا در صورت فلکی دورادو قرار دارد. هنوز اسمی برای این سیستم انتخاب نشده !
انیمیشن علمی منتشر شده و در آن نشان می دهد که (۱۶۰،۰۰۰ سال نوری دورتر از ما در حال وقوع است) ستاره ها بسیار به یکدیگر نزدیک هستند ، سطح آنها با هم همپوشانی دارند و پلی بین آنها شکل گرفته است.. مراکز ستارگان تنها ۱۲ میلیون کیلومتر از هم فاصله دارند! این جفت جذاب می تواند به یک هدف چشمگیر تبدیل شود ، که منجر به تشکیل یک ستاره غول منفرد یا تشکیل سیاه چاله دودویی منجر شود. در حقیقت ، این سیستم دارای جرم ترکیبی حدود ۵۷ برابر خورشید است. بنابراین ، برای یک رویداد فوق العاده آماده شوید.

کشف داغ ترین و بزرگ ترین سیستم ستاره دوتایی به نام VFTS 352

ستاره دوتایی

“در صورتی که دو ستاره در موقعیت بسیار نزدیک نسبت به هم قرار داشته باشند و در عین حال از نیروهای خارجی دیگر ایزوله بوده و تحت تاثیر نیروهای حاصله از سایر ستارگان همسایه قرار نگیرند، یک سیستم مجزا را تشکیل می‌دهند و در اثر نیروی گرانشی‌شان نسبت به دیگری یک سیستم مقید را شکل می‌دهند. سیستمی ‌که از یک جفت ستاره تشکیل شده است و از این پس تحت عنوان دوتایی بررسی خواهند شد”

اما در تعریف نوین از ستارگان دوتایی اصولا به سیستمی ‌از ستارگان، دوتایی می‌گویند که در آن دو ستاره به دور یک مرکز جرم معین گردش تناوبی داشته باشند. و به انواع زیر تقسیم می شود.

  •  دوتایی‌های ظاهری یا نوری
  • دوتایی‌های مرئی
  • دوتایی‌های گرفتی
  •  دوتایی‌های نجوم‌سنجی
  •  دوتایی‌های تماسی
  •  دوتایی‌های طیف سنجی
  •  دوتایی‌های طیفی

جیمز وب تلسکوپ فضایی:آزمایش موفقت آمیز آینه ها

تلسکوپ فضایی جیمز وب آزمایش اولیه استقرار آینه های خود در شکل بندی مورد نظر را با موفقیت انجام داد.
آیینه ای به ابعاد۶٫۵متر ، متشکل از ۱۸ قطعه آینه های شش ضلعی و روکش شده با طلا که الگویی شبیه لانه زنبور دارد. به محض اینکه رصدخانه در فضا و در حال رسیدن به مدار عملیاتی خود است ، به عنوان بخشی از یک توالی استقرار پیچیده باز خواهد شد.
این آزمایش که شامل فرماندهی سیستم های داخلی فضاپیما برای آشکار سازی کامل و ایمن سازی آینه است ، در اوایل ماه مارس سال ۲۰۲۰ در یک اتاق تمیز در سامانه فضایی Northrop Grumman در ساحل ردوندو ، کالیفرنیا انجام شد.

تلسکوپ فضایی جیمز وب

تلسکوپ فضایی جیمز وب( James Webb Space Telescope)یک تلسکوپ فضایی است که قرار است جانشین تلسکوپ فضایی هابل شود.

جیمز وب توسط ناسا –با مشارکت آژانس فضایی کانادا و آژانس فضایی اروپا– توسعه داده‌شده‌است و به افتخار جیمز ای. وبت، که از سال ۱۹۶۱ تا ۱۹۶۸ به‌عنوان مدیر ناسا مشغول به کار بوده و نقش مهمی در برنامه فضایی آپولو داشته، نام‌گذاری شده‌است.توسعه تلسکوپ JWST در سال ۱۹۹۶ برای پرتاب در سال ۲۰۰۷ آغاز شد اما پروژه تأخیرهای زیاد و هزینه‌های گزافی داشت و در سال ۲۰۰۵ طراحی دوباره شد. ساخت JWST در اواخر سال ۲۰۱۶ تکمیل شد و پس از آن مرحله آزمایش‌های گسترده روی آن آغاز شد. در ماه مارس ۲۰۱۸، ناسا پس از انفجار آفتاب‌گیر تلسکوپ در زمان شبیه‌سازی پرتاب ارسال را به تأخیر انداخت. پرتاب در ژوئن ۲۰۱۸ پس از توصیه‌های یک هیئت بررسی مستقل دوباره به تعویق افتاد و در حال حاضر برای ماه مارس ۲۰۲۱ برنامه‌ریزی شده‌است.

جیمز وب تلسکوپ فضایی:آزمایش موفقت آمیز آینه ها

البته حتی بعد از قرارگیری جیمز وب  در مدار، تلسکوپ هابل که هم اکنون در مدار زمین می‌چرخد همچنان به فعالیت خود در زمینه ارسال تصاویر فوق‌العاده زیبا و سحرآمیز از فضا ادامه خواهد داد.

اما هابل در مقایسه با جیمز وب یک امتیاز بسیار عالی دارد؛ به خاطر فاصله نزدیک هابل به زمین، سازمان ناسا همچنان امکان روانه کردن فضانوردان برای تعمیر یا به‌روزرسانی آن را خواهد داشت. این در حالیست که بعد از قرارگیری ”وب‌“ در مدار، ناسا قادر به انجام ماموریت‌های مورد نیاز برای تعمیر یا به‌روزرسانی جیمز وب نخواهد بود.

دنباله دارها :دنباله دار اطلس ATLAS یا C/2019 Y4

سالهاست منجمان آماتور در انتظار مشاهده دنباله دارها یی هستند که از کنار زمین عبور کند و به راحتی و با چشمان غیر مسلح قابل مشاهده باشد، شاید اکنون زمان آن رسیده باشد.
دنباله دار اطلس ATLAS یا C/2019 Y4 که اخیرا در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۹ کشف شده است به سرعت در حال درخشان شدن است.مدار این دنباله دار بسیار مشابه به مدار دنباله دار بزرگ و مشهور ۱۸۴۴ است. این تشابه به اندازه ای است که بسیاری معتقد هستند دنباله دار اطلس C/2019Y4 احتمال دارد در حقیقت بخشی از دنباله دار ۱۸۴۴ باشد.

حضیض مداری دنباله دار اطلس ۰٫۲۵ واحد نجومی است و در مداری به شدت بیضوی نزدیک به سهمی با خروج از مرکز ۰٫۹۹۹ به دور خورشید در گردش است.در کشیدگی مدار این دنباله دار همین بس که دوره تناوب اطلس بیش از ۵۰۰۰ سال است!! ابعاد گیسوی این دنباله دار نزدیک به ۳۰۰٫۰۰۰ کیلومتر شده که تقریبا دو برابر سیاره مشتری است.

مدار دنباله در اطلس

پیش بینی می شود دنباله دار اطلس Y4 دومین دنباله دار پرنور سال باشد و گمان می رود که بتوانیم در پرنورترین حالت این دنباله دار را در آسمان تاریک با چشم غیرمسلح هم مشاهده کنیم. پیش بینی می شود این دنباله دار حتی بتواند به قدر -۱۱ برسد!

دنباله دارها معمولا زمانی که به خورشید نزدیک می شوند می درخشند و دنباله دار ATLAS در ۳۱ مه (۱۱ خرداد) به نزدیکترین فاصله خود با خورشید یعنی ۳۷٫۸ میلیون کیلومتر می رسد و در آن زمان به اندازه ای واضح و نمایان است که با تلسکوپ های کوچک یا یک جفت دوربین دوچشمی خوب هم قابل مشاهده خواهد بود.

آیا زمین در آستانه نابودی قرار دارد؟ از شایعه تا واقعیت ماجرا!

مدتی است زمزمه ی نابودی زمین در فضای مجازی پیچیده است. همه از شهاب سنگی صحبت می کنند که که قرار است روز ۱۱ اردیبهشت به زمین برخورد کند و نسل بشر را نابود کند. این اتفاق وحشتی در جامعه به وجود آورده است. بهتر است بدانیم، جرمی که درباره ی آن صحبت می کنیم شهاب سنگ نیست بلکه یک سیارک است.

در ادامه به بررسی درست یا غلط بودن این پدیده می پردازیم.

ادامه مطلب …

جشن ۲۹ سالگی هابل

تصویر گرفته شده توسط تلسکوپ هابل
سحابی خرچنگ

هابل  جشن تولد ۲۹ سالگی خود را با دیدگاه منحصر به فرد از سحابی خرچنگ جنوبی جشن گرفت!
سحابی، که توسط یک سیستم ستاره ای دوتایی ایجاد شده است، یکی از اجرامی است که هابل در طول زندگی پر بار خود تصویر برداری کرده است. این تصویر جدید به درک ما از سحابی می افزاید و قابلیت های بالای این تلسکوپ را به ما نشان می دهد.
این سحابی عجیب و غریب، بوسیله تعامل بین یک جفت ستاره در مرکز آن ایجاد شده است. دوتایی نابرابری شامل یک غول قرمز و یک کوتوله سفید. غول قرمز، لایه های بیرونی خود را در مرحله آخر زندگی خود رها می کند، تا آن که سال های پایانی آن به عنوان کوتوله سفید زندگی کند. برخی از مواد خارج شده از غول سرخ توسط گرانش ستاره همراه او جذب می شوند.
وقتی که به مقدار کافی از این مواد خارچ شده و جذب کوتوله سفید شوند، کتوله سفید این مواد را به صورت فورانی خارج می کند و ساختارهایی را  که در سحابی مشاهده می کنیم می سازد. در نهایت، غول قرمز دفع کردن لایه های بیرونی خود را متوقف میکند، و با این توقف، تغذیه کوتوله سفید آن را نیز متوقف خواهد کرد. ممکن است ساختارهای پیچیده تری نیز داشته باشیم.

ترجمه پوریا فکری منبع: @NASAHubble 

انجمن نجوم نیشابور

نخستین تصویر واقعی از سیاهچاله

برای نخستین بار در طول تاریخ بشریت، انسان موفق شده از یک سیاهچاله تصویربرداری کند. شپرد دوئلمن از مرکز اخترفیزیک دانشگاه هاروارد می‌گوید: «ما موفق شده‌ایم آنچه که تصور می‌کردیم هیچوقت دیده نخواهد شد را ببینیم». دوئلمن مسئول پروژه‌ای به نام تلسکوپ افق رویداد یا EHT است که این تصویر را تهیه کرده است. این محقق اظهار داشته است که تصاویر به دست آمده از سیاهچاله‌ای که در قلب کهکشان M87 وجود دارد به خودی خود شگفت‌انگیز هستند، اما مهم‌تر از آن تحقیقاتی است که به دنبال آن انجام خواهند گرفت. افق‌های تازه‌ای به روی دانشمندان برای اکتشاف و تحقیق باز شده است.

حدود دو دهه است که بیش از ۲۰۰ دانشمند روی پروژه‌ی EHT کار می‌کنند، این تصاویر حقیقتا یک اکتشاف بین‌المللی است. این پروژه نام خود را از نقطه‌ی غیرقابل بازگشت سیاهچاله یعنی «افق رویداد» گرفته است، مرزی که هیچ چیز حتی نور هم نمی‌تواند از چنگال جاذبه‌ی فوق قوی سیاهچاله فرار کند. بنابراین تهیه تصویر از داخل سیاهچاله کاری غیرممکن است، مگر اینکه خودتان به آنجا بروید و از داخلش عکس بگیرید، البته نه خودتان نه دوربینتان نمی‌تواند به دنیای بیرون برگردد!

پروژه‌ی EHT از افق رویداد سیاهچاله تصویربرداری کرده است، بنابراین می‌توانید شبح تاریک سیاهچاله را در تصویر ببینید. صفحه‌ی گازهایی که حول سیاهچاله با سرعت بسیار بالایی می‌چرخند تشعشعات زیادی منتشر می‌کنند که باعث می‌شود بتوانیم شبح تاریک وسط آن را ببینیم. این سیاهچاله در فاصله ۵۳.۵ میلیون کیلومتری ما قرار گرفته بنابراین هیچ تلسکوپی نبود که بتواند به راحتی آن را رصد کند. اما تیم پروژه‌ی افق رویداد از چندین رادیو تلسکوپ در جای جای جهان استفاده کرده و آن‌ها را به هم متصل کرده و تلسکوپی به اندازه کره زمین به دست آورده‌اند که توانسته این رصد را انجام دهد. از آنجا که هر شب رصد حجم داده‌ای به اندازه یک پتابایت تولید می‌کرده است که آنالیز این مقدار داده کاری بس دشوار و زمان‌بر است، عجیب نیست که دو سال زمان برده تا نخستین نتایج پروژه منتشر شود.

قطر این سیاهچاله‌ ۴۰ میلیارد کیلومتر است، یعنی سه میلیون برابر زمین، و دانشمندان آن را یک «غول» توصیف کرده‌اند. پروفسور هاینو فالکه، از دانشگاه رادبود هلند و کسی که ایده این پژوهش را مطرح کرد، به بی‌بی‌سی گفت: «آنچه می‌بینیم از کل منظومه شمسی ما بزرگتر است. جرم آن ۶.۵ میلیارد برابر خورشید است و فکر می‌کنیم یکی از سنگین‌ترین سیاهچاله‌های موجود باشد. یک غول واقعی است. قهرمان سنگین وزن سیاهچاله‌های کیهان».

منبع :Space.com

مترجم : مینا سلیمانیان